شهرستان کاشان
  • باغ فین کاشان
  • باغ فین کاشان
  • باغ فین کاشان
  • باغ فین کاشان
  • باغ فین کاشان
  • باغ فین کاشان
  • باغ فین کاشان
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

در ۶ کیلومتری جنوب غرب شهر کاشان بر حاشیه کویر آنجا که کوهستان آغاز می شود، عرصه میانی چهار دیوار که بر فرازش شاخسار انبوه درختان سرو کهن چون چتری سبز نمایان است، محدوده باغ معموری است که به باغ فین شهرت دارد. این باغ در قصبه فین کوچک از روستای فین و در بخش مرکزی شهر کاشان واقع شده است. توسعه و گسترش این شهر در طول تاریخ مدیون چشمه های آب و کاریزهای منطقه فین است.

باغ فین مجموعه ای است که به تدریج و در طی زمان پدید آمده است. شواهد تاریخی بناهای عمارت های سردر ورودی باغ در دیوار شمالی همچنین بارو و برج های مدور چهارگانه اطراف آن، عمارت سرابستان در میانه باغ و حمام بزرگ واقع در جبهه شرقی آن را به زمان شاه عباس نسبت می دهند.

این باغ تا پایان دوره صفوی با تغییری اندک همچنان آباد بود اما با هجوم افغان ها به ایران از رونق این باغ کاسته می شود و رو به ویرانی می نهد. با توجهی که کریم خان زند به این باغ نشان می دهد عرصه های باغ از نو آباد می شود. عمارت خلوت کریمخانی در جنوب باغ از افزوده های این دوران است. پس از آسیب های ناشی از زلزله، در دوران فتحعلی شاه برای مرمت باغ اوامری داده می شود. در این زمان علاوه بر مرمت تمامی باغ و عرصه و اعیان آن و همچنین افزوده شدن عمارت شترگلویی در مجاورت عمارت خلوت کریمخانی و حمام کوچکی در کنار حمام صفوی باغ برپا می شود. در زمان نظام الملک که عمارت اندرونی ای که بعد ها به خلوت نظام الدوله معروف شد و اکنون برروی خرابه های آن موزه ملی کاشان برپاست، در جبهه غربی باغ احداث می شود.

در دوران سلطنت محمد شاه عمارت شاه نشین و حوض جوش مقابل آن در جبهه جنوبی به مجموعه بناهای باغ افزوده می شود.

فضای باغ فین چهار گوشه ای محصور است، محور طولی باغ درست در میانه آن و در راستای شمال شرقی – جنوب غربی قرار گرفته و ورودی اصلی باغ در منتهی الیه همین محور و در جبهه شمالی باغ واقع شده است. دو گذر اصلی شمالی – جنوبی و شرقی – غربی که در محل تلاقی شان در قلب باغ، تختگاهی برای استقرار سرابستان و بستری گشوده برای قرار گیری آبگیر اصلی پدید آمده، چهار باغی آشنا را رقم زده است. در دوره قاجاریه در محوطه باغ نیز کلیه کف و ازاره و نماسازی جدار و اطراف جدول­ های عمارت و خیابان­ ها و ۲ حمام بزرگ و کوچک آن با تخته سنگ­ های مرمر شفاف و کاشی­ های ممتاز هفت رنگ و فیروزه ­ای ساخته و پرداخته گردید. صفه نوبنیادی نیز به نام شترگلوی فتح­علی شاهی در سمت جنوب شرقی باغ احداث شد که اکنون استخوان­ بندی اصلی آن به همین نام باقی مانده است. این بنا علاوه بر حوضخانه، چهار طاقی با حوض جوشی که آب سرریز آن به وسیله ۳ جدول کاشی از وسط خیابان­ های باغ جریان می­ یابد، مشتمل است بر صفه وسیع و سرپوشیده با ۴ ایوان و شاه نشین که سابقاً کف همه آن­ها از تخته سنگ­ های بزرگ مرمر فرش شده بود و در ۲ طرف شمالی و جنوبی این بنا ۲ حیاط خلوت با اتاق­ های متعدد و سایر لوازم سکونت زندگی انسانی احداث شده بود.

گذر اصلی شمالی – جنوبی باغ از عمارت سردر آغاز می شود. این عمارت دو اشکوبه که در طبقه بالا شامل تالاری با چشم انداز های گشوده به محیط اطراف است، پیوندگاه برون و درون به شمار می آید.

گذر اصلی شرقی – غربی باغ، دو عمارت کتابخانه امیرکبیر و موزه ملی کاشان را به عنوان دو نقطه عطف در منتهای خود دارد. این گذر در جنوب محور تقارن شرقی – غربی باغ قرار گرفته است. حاصل این جابجایی، پدید آمدن دو فضای نامتقارن در سوی این گذر است. چنین به نظر می رسد که بخش جنوبی حاصل از این تقسیم، به فضای خلوت و اندرونی باغ اختصاص دارد و بخش شمالی آن، فضای بیرونی و عمومی باغ را تشکیل می دهد.

باغ فین افزون بر این دو گذر اصلی شامل گذرگاهی فرعی است که در طول باغ از جنوب به شمال امتداد دارد. این محور از مقابل عمارت شترگلوی در جبهه جنوبی باغ آغاز می شود و در آخر به یکی از ورودی های فرعی باغ در دیوار شمالی ختم می شود.

عمارت شترگلوی از طریق عمارت شاه نشین به خلوت کریمخانی پیوسته است و مجموعه این بناها دیواره جنوبی باغ را تشکیل می دهد. بدنه غربی را مجموعه به هم پیوسته امیرکبیر و دو حمام کوچک و بزرگ باغ محصور ساخته و در بدنه شرقی آن و در پشت حصار باغ، عمارت کنونی موزه ملی کاشان واقع شده است.

در طراحی باغ فین، آب اساسی ترین عنصر بوده‌ است. آب در باغ فین به صورت‌ های راکد (در استخر مقابل کوشک و حوض خانه صفوی)، روان (در جوی‌ ها)، فورانی (فواره‌ها) و جوششی (ظهور آب از حفره‌های منظم کف حوض در حوض جوش و حوضخانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه) حضور دارد. هریک از اشکال گوناگون آب در این باغ، مفهومی خاص را تداعی می‌کند. آب فراوان و جریان آن در جوی‌ هایی با کاشی فیروزه‌ ای، در محیطی که آب واقعاً کمیاب است و درختانی با سایه گسترده در تضادی بزرگ با کویر خشک و طبیعتی نامهربان است که در پشت دیوارهای باغ گسترده‌ است.

آب جاری در جوی‌ ها، استخرها و حوض های باغ از چشمه سلیمانیه تامین می‌شود. آب این چشمه ابتدا در استخری در پشت باغ جمع می‌شود. اختلاف ارتفاع این استخر نسبت به سطح جوی‌ ها، ایجاد فواره هایی را امکان‌ پذیر کرده‌ است که به روش ثقلی آب را به بالا پرتاب می‌کنند.

آب حوض اصلی از دوازده چشمه داخل آن می‌جوشد که به آن حوض جوش گفته می‌شود. از آن به بعد، آب در جوی‌ هایی با کاشی‌ های فیروزه‌ ای جریان می‌یابد. رنگی که با رنگ خاکی صحراهای اطراف در تضاد است.

آب در این باغ مسیر های متعامدی را طی می کند. سپس با خارج شدن از باغ، اول سنگ آسیاب معروف به «خونی» را به گردش در می آورد و پس از طی مسافتی دوباره با آب چشمه مردانه یکی شده و به مصرف باغ های فین می رسد.

مهمترین گیاهان باغ فین، شامل ۵۷۹ اصله درخت سرو و ۱۱ اصله درخت چنار است. با توجه به قدمت این درختان، به نظر می‌ رسد که درخت سایه گستر و همیشه سبز سرو در طراحی باغ نقش کالبدی داشته و کاشت معدود درختان خزان دار چنار موجود در باغ، فقط به منظور افزایش کیفیت بصری صورت گرفته‌ است. اغلب درختان باغ، بین ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن دارند.

حمام فین کاشان که در باغ فین قرار دارد، همان مکان تاریخی است که ناصر الدین‌ شاه در سال ۱۸۵۲ میلادی صدر اعظم خود امیرکبیر را در آن به قتل رساند.

این اثر در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شماره ثبت ۲۳۸ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است و چند سال است که به ثبت جهانی یونسکو نیز رسیده است.



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

1- نعیما، غلامرضا. (1385)، باغ های ایران، انتشارات پیام، تهران.

2- کتاب آشنایی با جاذبه های گردشگری ایران، انتشارات آذر و سیمای دانش، دکتر حسین یاوری و معصومه ظفری، 1391.

3- جوادی، محمدرضا و برازجانی، ویدا، باغ شاه فین، باغ ایرانی حکمت کهن، منظر جدید، موزه هنرهای معاصر تهران، پاییز 1383.

اطلاعات این مکان
آدرس
کاشان، خیابان امیر کبیر، باغ فین
تاریخ ثبت اثر در آثار ملی ایران
15 آذر 1314
شماره ثبت اثر در آثار ملی ایران
238

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران