شهرستان شوشتر

سازه های آبی شوشتر

  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
  • سازه های آبی شوشتر
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

سازه‌ های آبی تاریخی شوشتر مجموعه‌ ای به هم پیوسته از پل ها، بندها، آسیاب‌ ها، آبشارها، کانال‌ ها و تونل‌ های عظیم هدایت آب هستند که در ارتباط با یکدیگر کار می‌کنند.

مجموعه آبشارهای تاریخی شوشتر تنها سازه آبی – باستانی موجود در ایران است که از زمان ساسانیان بر جای مانده است. ساسانیان در این مجموعه از روش های باستانی بسیار ویژه برای تقسیم آب رودخانه کارون به تمامی نقاط شهر شوشتر و حتی شهرهای دیگر استفاده کرده اند.

سازه های آبی شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره گیری از نیروی آب به عنوان محرک آسیاب های صنعتی ساخته شده است. در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب ها، آبشارها، کانل ها، و تونل های عظیم هدایت آب و فضاهایی که در واقع محلی جهت استراحت و تفریح است، قابل توجه و جالب است.

مجموعه آسیاب ها و آبشارهای شوشتر از بی‌ مانندترین نمونه‌ هایی است که جهت استفاده بهینه از آب در ادوار کهن مورد بهره‌ برداری قرار گرفته است. این محوطه مجموعه‌ای از سد، تونل‌ ها، کانال‌ های فرعی و آسیاب‌ های آبی است که به صورت یک مجموعه صنعتی – اقتصادی بوده و جزئی از مجموعه بزرگ سازه‌ های آبی شوشتر می‌باشد که در کتب تاریخی مکرراً به آن اشاره گردیده است. اساس کار مجموعه به این صورت است که سد گرگر مسیر رودخانه را مسدود کرده و سطح آب را برای آبگیری سه تونل حفر شده در تخته سنگ بالا می‌آورد.

تونل‌ های سه‌ گانه آب را به مجموعه هدایت می‌کنند و به کانال‌ های متعددی تقسیم می‌شوند که پس از گرداندن چرخ آسیاب‌ ها، آب به صورت آبشارهایی به محوطه‌ ای حوضچه مانند سرازیر می‌شود.

یکی از ویژگی‌ های بسیار بارز مجموعه آسیاب ها و آبشارها مجاورت آن با بافت تاریخی شهر شوشتر است. این محوطه علاوه بر استفاده‌ های صنعتی، در روزهای کم آبی نیز، آب مورد نیاز ساکنین را تأمین می‌نمود. یک ویژگی بسیار زیبا و منحصر بفرد بصری نیز که در این مجموعه وجود دارد و جلوه‌ ای خاص به آن می‌ بخشد این است که آب حاصل از پساب آسیاب‌ ها به صورت آبشارهای مصنوعی زیبا به محوطه‌ ای حوضچه مانند می‌ریزد که منظره‌ ای چشم نواز و دل‌ انگیز را در مقابل دیدگان هر بیننده به وجود می‌آورد. همچنین در محوطه پشت بند که محل آبگیری سه تونل معروف سه کوره، دهانه شهر و بلیتی است نیز چشم انداز زیبایی به چشم می‌خورد.

مجموعه آسیاب ها و آبشارهای شوشتر با توجه به زمان ساخت از شاهکارهای فنی و مهندسی در جهان است. این شاهکار مهندسی هم در ایران و هم در جهان بی نظیر است. بدون شک با توجه به اهمیت شهر شوشتر در برهه‌ هایی از تاریخ و توجه ویژه به احداث تأسیسات آبی در این منطقه که از فنون مهندسی پیچیده‌ ای سود می‌جوید، ما را در نتیجه نهایی مصمم می‌ نماید که احداث آسیاب‌ ها را متعلق به دوران کهن و حتی هم عصر با ساسانیان بدانیم. علاوه بر موارد ذکر شده، برخی پیچیدگی‌هایی که در طراحی تونل‌ های آبرسانی وجود دارد، جهت بهره‌ برداری غیر از مصارفی همچون آبیاری اراضی بوده است.

تونل‌ های سه‌ گانه در پشت پل بند گرگر، وظیفه انتقال حجم معینی از آب را برای به حرکت در آوردن پره‌ های آسیاب برعهده داشته‌ اند. مجموعه آسیاب ها و آبشارهای شوشتر در مسیر رودخانه گرگر که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است بنا گردیده است. رود گرگر کاملاً به صورت دست کند می‌ باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌ اند. لیکن در مطالعات باستان شناسی این تاریخ به عقب‌ تر برده شده است. موقعیت ممتاز و شرایط مناسب زندگی در شوشتر به دلیل مجاورت با رودخانه کارون امکانات مناسبی را برای اقدام مستقر در این منطقه فراهم کرده است.

بخش هایی از این مجموعه هنوز هم پس از گذشت قرن ها فعال است و چشم اندازهای بسیار زیبا، نوع فن آوری ویژه مهندسی آب در یک دوره مشخص تاریخی و وسعت تعامل فرهنگی که به واسطه مصنوعات بشری در این محدوده اتفاق افتاده است، از دلایل توجه بودن این اثر منحصر به فرد در فهرست آثار جهانی است.

به نظر می رسد یکی از اهداف دایر شدن این شبکه فضای آبشارهای زیبای شوشتر، توانمند کردن قطره های آب و بهره گیری از نیروی پنهان در آن ها برای چرخاندن سنگ های آسیاب باشد. این آسیاب ها در پشت پل بند گرگر در دل سنگ جاسازی شده بودند و قطره های نیرومند آب از پشت پل بند و از طریق چاه های شترگلوی زیربند به آسیاب ها هدایت می شده است.

بخش های مختلف مجموعه تاریخی شوشتر عبارتند از: پل بند شرابدار، بند میزان و کلاه فرنگی، پل بند شادروان، نهر گرگر، نهر داریون، بند دختر و بند دارا که هر کدام در پست های چداگانه توضیج داده می شوند.

در سفرنامه «مادام ژان دیولافوآ» باستان شناس نامدار فرانسوی، از این مجوطه به عنوان بزرگترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.

تاریخچه ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو و ایران

با تشکیل پایگاه سازه‌ های آبی و گسترش فعالیت‌های پژوهشی پیرامون این سازه‌ها ابتدا پرونده مجموعه آسیاب‌های شوشتر که سال‌ها در لیست پیشنهادی ثبت جهانی ایران قرار داشت تهیه گردید. اما به پیشنهاد و نظر کارشناسان میراث جهانی یونسکو مبنی بر اینکه محوطه آسیاب‌ها تنها بخشی از مجموعه به‌ هم پیوسته سازه‌های آبی در شوشتر است تهیه پرونده منظومه آبی تاریخی شوشتر در دستور کار قرار گرفت. این پرونده پس از تکمیل و رقابت موفقیت‌ آمیز در مقایسه با آثار پیشنهادی دیگر، از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو ارائه شد. سرانجام در نشست سالانه اعضای این کمیته در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، این پرونده با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان «نظام آبی تاریخی شوشتر» در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.

آثار باستانی که به عنوان دهمین اثر ایران با عنوان «نظام آبی تاریخی شوشتر» به صورت یکجا در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده‌ اند بدین شرح است: بند میزان، برج کلاه فرنگی، رودخانه دست کند گرگر، پل بند گرگر، مجموعه آبشارها و آسیاب های آبی، بند برج عیار و نیایشگاه صابئین، بند ماهی بازان شوشتر (بند خدا آفرین)، قلعه سلاسل، کانال داریون، پل بند شادروان، بند خاک، پل بند لشکر و پل شاه علی و بند شرابدار.

همچنین این اثر تاریخی در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۷۷ به شماره ۲۱۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

1- آشنایی با جاذبه های گردشگری ایران، انتشارات آذر و سیمای دانش، دکتر حسین یاوری و معصومه ظفری، 1391.

2- راهنمای مصور ایرانگردی، موسسه کتاب سرای اعلمی، حمید اعلمی، بهار 1391.

3- ویکی پدیا

4- وبگاه بناهای آبی تاریخی شوشتر

اطلاعات این مکان
آدرس
شوشتر، خیابان شریعتی، کناره رود کارون
نوع
سازه‌ های آبی تاریخی دوره ساسانیان
تاریخ ثبت در آثار ملی ایران
17 آذر 1377
شماره ثبت در آثار ملی ایران
2181
تاریخ ثبت در آثار جهانی
26 ژوئن 2009
شماره ثبت در آثار جهانی
1315

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران