سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ در خراسان رضوی

  • سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ در خراسان رضوی
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ، یکی از صنایع و فنون کهن ایرانی است. صنعتگران سنگ‌ تراش از گذشته‌های دور با بهره‌ گیری از بعضی ابزار و اشیا و اسباب‌ خانه و وسایل آیینی و زینتی را می‌ساختند و استادان قلمزن بر روی آنها نقش می‌انداختند.

از جمله فعالیت های هنری مشهد و استان خراسان رضوی، سنگ تراشی است که سابقه ای دیرینه دارد. وجود کوه های مناسب در اطراف مشهد، سبب شده است تا صنعت گران حکاکی روی سنگ، همواره مواد اولیه مورد نیاز خود را در دسترس داشته باشند. این سنگ ها را سرپانتین گویند، جنس آن ها از مواد آذرین بوده و رنگ آن سیاه است. سرپانتین واژه‌ای لاتینی و به معنای ماری شکل است؛ چون روی سطح خارجی این سنگ، لکه‌هایی شبیه پوست مار به چشم می‌خورد به این نام نامیده شده است. سرپانتین هنوز هم سنگ اولیه ساخت دیگ‌های سنگی مشهد است. از ویژگی های این سنگ نرم و مقاوم بودن آن در برابر آتش است که به دلیل طبخ ملایم، غذا را لذت بخش می نماید. عمده تولیدات مصنوعات عبارتند از: قندان، هاون، انواع مجسمه های سنگی، قابلمه و ظرف دیزی.

 از جمله صنایع دستی و سوغات شهر مشهد، که قدمت آن به ۱۴ قرن می‌رسد همین دیگ‌ های سنگی است که از سنگ سرپانتین ساخته می‌شود.
در قدیم، سنگ‌ها را با کلنگ و دیگر وسایل از کوهسنگی واقع در جنوب شرق مشهد تهیه و با گاری به شهر حمل می‌کردند و سنگ تراشان از آن با چکش و تیشه و دستگاه‌های ساده دیگ هر کاره می‌ساختند. بعدها با چرخ چاه از دهنه کوه، تا سی چهل متر پایین‌ تر را حفر و سنگ‌ ها را استخراج می‌کردند و به کارگاه های تراش سنگ که بیشتر در بست بالا مستقر بودند انتقال می‌دادند و سنگ تراش‌ها در راسته خودشان که جای ویژه‌ای در بازار مشهد بود، با قلم بند و غیره دیگ‌ ها را می‌ساختند.

دیگ‌های سنگی عمدتا دو نوع هستند یا دیزی سنگی که استوانه‌ ای شکل است و معمولا یک نفره یا نهایتا دو نفره است، یا هر کاره که در واقع قابلمه‌ هایی سنگی هستند و می‌توان از آن‌ها برای تهیه غذای حتی ۱۲ نفر هم استفاده کرد.

در متون جغرافیای تاریخی خراسان، از حرفه سنگتراشی نوقان و حمل آن به دیگر شهرها نیز یاد شده است.

امروزه گرچه معادن سنگ هر کاره، در مناطقی چون زنجان، سیستان، خوی، کرمان، ماکو، سبزوار، تربت حیدریه و بیرجند نیز وجود دارد؛ اما گویا استخراج عمده و انبوه آن از معادن اطراف مشهد است که به جمهوری آذربایجان، قرقیزستان، آلمان و ایتالیا هم صادر می‌شود.



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

1- برازش، محمود رضا، ۱۳۹۲، شهرهای ایران مشهد، انتشارات آفتاب هشتم (درج مطالب با هماهنگی و اجازه انتشارات صورت گرفته است).

2- روزنامه اطلاعات

محبوب ترین مطالب

نظرات بسته است.