شهرستان سنندج

معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج

  • معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج
  • معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج
  • معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج
  • معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج
  • معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج
  • معرفی حمام خان (ظهیری) سنندج
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

حمام خان که با نام حمام ظهیری نیز شناخته می شود، یکی از حمام ها و بناهای تاریخی شهر سنندج، مرکز استان کردستان، است که توجه گردشگران و علاقمندان را به خود جلب کرده است.

به نظر می رسد این بنا یکی از مکان‌ های عالی و باشکوه شهر سنندج با توجه به سنگ نوشته آن مربوط به دوره حاکمیت امان الله خان اردلان والی کردستان بوده و کار ساختمانی آن در سال ۱۲۲۰ هجری قمری به اتمام رسیده است. این بنا بعدها به سبب تملک آن به وسیله امین التجار در سال ۱۲۹۵ هجری قمری در دوران حکومت فرهاد میرزای معتمد الدوله (عموی ناصرالدین شاه) بازسازی و مرمت عمده به ویژه تزئینات آهک بری آن تجدید شده است. کتیبه‌ های داخل آهنگری‌ های اضلاع شمالی و جنوبی سکوهای سربینه (حمام سرد) گویای این امر است که تاریخ آنها مربوط به سال ۱۲۵۹ هجری قمری است. این آهنگری‌ های دوره نخست تقریباً به صورت عمده در زیر لایه جدید قرار می گیرد به جز مواردی که در سکوهای شمالی و جنوبی سربینه (حمام سرد) باقی‌ مانده است.

معماری حمام خان به سبک حمام‌ های دیگر ایرانی طراحی و ساخته شده و دارای بخش‌ های مختلفی است که از جمله آنها سردر ورودی، هشتی، سربینه (حمام سرد)، میان در، بینه (حمام گرم)، خزینه، خلوتی، سرویس‌ های بهداشتی، آب انبار اضافی و تون است. ترکیب بندی فضاهای حمام توأم با آب نماهای زیبا و استفاده از آب قنات برای استفاده قابل تأمل است. به ویژه که در دو سکوی این حمام دو آب نما وجود داشته که به احتمال در زمان امین التجار پر شده بودند و در پی گردی و کار مرمت کشف شدند. هر چند که تمام سنگ‌ ها و فواره آن ها از بین رفته بودند ولیکن بر اساس قرائن و شواهد بازسازی شدند و این مسأله یکی از ویژگی‌ های بارز حمام خان است. در کنار آن استفاده از فضاهای کفش کن در زیر سکوها، هم کاری جالب توجه است. به طور کلی حمام در بخش سرد دارای سه آب نما و در بخش حمام گرم دو آب نما و در هر یک از خلوتی‌ ها آب نمایی در کف تعبیه شده است.

کف حمام سنگ مرمر است و ازاره و درپوش حمام سرد سنگ تیشه ای منطقه است. هر چند که به طور دقیق کف سکوهای حمام از ترکیب حمام سرد مشخص نبود ولی برای همخوانی از سنگ تیشه ای استفاده شده است. سقف تمام فضاهای حمام از ترکیب طاق و گنبد است که در استحکام و ایستایی ساختمان بسیار مؤثر بوده است و مصالح مورد استفاده نیز بیشتر از سنگ و آجر و آهک به صورت بسیار گسترده است و ملات آبی در این ساختمان نقش اول را داشته است.

ویژگی بارز دیگر این ساختمان تزئینات پر کار آهکبری با نقش و نگار متنوع و کاشی کاری هفت رنگ با موضوع‌ های متنوع است. تمام سطح داخلی فضاهای حمام سرد (سربینه) و حمام گرم، خلوتی‌ ها و حتی خزینه با نقوش مختلف آهکبری شده است. آهکبری‌ های این حمام بسیار پر کار است و در آن از نقوش گل و گیاه، هندسی، نقش‌ های حیوانی و انسانی و ترکیب انسانی و پرندگان استفاده شده است. نقش پرندگان به صورت جفت (نر و ماده) و استفاده در سطح گسترده از نقش شیر و طاووس که طاووس‌ های آهکبری شده در نوع خود کم نظیر است و در حمام‌ های گرم و سرد در دو طرف به طور قرینه استفاده شده که در دو طرف سردر ورودی قرار گرفته اند. در اضلاع دیگر نیز نقش‌ های اسلیمی، گل و بته، گل و بلبل در کنار بندی‌ های سقف گنبدها ترکیب شده اند. از فرم‌ های هندسی در حاشیه نقش‌ ها و طرح‌ های اسلیمی استفاده شایانی شده است. در سقف گنبد سربینه از ترکیب چهار طاووس به طرز قابل توجهی بهره برده شده و نقش‌ های متعدد دیگری که با موضوع‌ های مختلف ترکیب انسان و پرنده که در دوره قاجاریه مرسوم بود و با شکل و فرم و صورت قاجاری است به صورت متنوع استفاده شده است.

کاشیکاری در نقش‌ های آهکبری زینت بخش حمام سرد است. بر روی تمام پایه‌ ها و همچنین ازاره دیوار سکوهای این بخش از کاشیکاری هفت رنگ با طرح‌ های اسلیمی بر روی پایه و روی دیوارها طرح شکار و نبرد شیر و اژدها کار شده است. هر چند مقداری از کاشیکاری تخریب شده است ولی بخش‌ های قابل توجهی از آنها باقی‌ مانده است. البته در کاشیکاری‌ ها از طرح شکار و نبرد شیر و اژدها، طرح‌ های گل و برگ و بلبل مرسوم قاجاری و گل‌ های به سبک و فرم طبیعی به صورت قرینه در قسمت هایی از ازاره دیوار سکو استفاده شده است. به طور کلی کاشیکاری حمام خان در نوع خود قابل توجه و حتی کم نظیر است زیرا نقش کاشیکاری مسجد، مدرسه دارالاحسان، نقوش و طرح‌ های متفاوتی دارد و در اینجا استاد کاران با توجه به وضع فکری و همچنین نیازهای فضای حمام درشیان خان (والی) از طرح‌ های دیگری استفاده کرده اند.

راه‌ های دسترسی به این بنا از خیابان‌ های انقلاب و طالقانی و از سمت میدان انقلاب امکان پذیر است. از سمت خیابان چهارباغ و کوچه‌ های پشت بازار و از سمت شمال میدان سنندجی می توان به آن دسترسی پیدا کرد. به عبارتی حمام در بافت قدیمی و هسته مرکزی شهر واقع شده است. بافت قدیمی شهر سنندج دارای محلات متعددی است که به تبع آن حمام‌ های مختلفی در آنها قرار داشته و شماری از آنها هم باقی‌ مانده که از جمله می توان به حمام خان اشاره کرد.

حمام خان سنندج در سال ۱۳۷۷ از سوی اداره کل میراث فرهنگی وقت تملک گردید و کار مرمت و حفاظ آن از سال ۱۳۷۸ آغاز شد.

این بنا در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۸ به شماره ۲۶۰۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

1- 1- کتاب چهره ایران، راهنمای گردشگری استانهای ایران، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، پاییز 1392.

2- تارنمای خبری ایسنا

3- ویکی پدیا

اطلاعات این مکان
آدرس
سنندج، ضلع شمال غربی میدان انقلاب
نوع
حمام تاریخی دوره قاجاریه
تاریخ ثبت در آثار ملی ایران
25 اسفند 1378
شماره ثبت در آثار ملی ایران
2603

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران