شهرستان گرگان

معرفی دیوار تاریخی گرگان

  • معرفی دیوار تاریخی گرگان
  • معرفی دیوار تاریخی گرگان
  • معرفی دیوار تاریخی گرگان
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

دیوار تاریخی گرگان از معروفترین آثار تاریخی استان گلستان است که به نامهای سد اسکندر، سد انوشیروان ، سد فیروز شهرت یافت

دیوار تاریخی گرگان

دیوار تاریخی گرگان از معروفترین آثار تاریخی استان گلستان است که به نامهای سد اسکندر، سد انوشیروان ، سد فیروز ، قزل آلان ( مارسرخ ) (در میان ساکنان ترکمن) در طی دورهای مختلف شهرت یافت . این دیوار پس از دیوار بزرگ چین، طولانی ترین دیوار دفاعی به جا مانده از عهد کهن محسوب می شود.

دیوار دفاعی گرگان از شرق دریای خزر در ناحیه گمیشان شروع و پس از گذر از شمال آق قلا و گنبد کاووس به طرف شرق ادامه داشته و در کوههای پیش کمر محو می گردد . طول دیوار حدود ۱۵۵ کیلومتر است که از خواجه نفس تا پیش کمر امتداد دارد. مورخان اسلامی از پایان و امتداد دیوارذکری نکرده و به نظرمیرسد از موقعیت جغرافیای آن بی اطلاع بوده اند .

مسیر دیوار از طرف شرق به موازات گرگان رود پیش رفته و از محوطه های باستانی مهمی چون قره شیخ تپه ، ملا علی تپه ، آبادان تپه ، ملک علی تپه و قره محمد تپه که در قسمت شمالی دیوار واقع شده اند می گذرد .

دیوار دفاعی در قسمت میانی از شمال شهر جرجان قدیم یا گنبد کاووس کنونی عبور کرده و پس از عبور از نقاط باستانی مهم چون : قلعه سلطانعلی ، قلعه قزاق قلی ، قلعه کوک ، یاس تپه و خرابه های بی بی شیروان به طرف غرب ادامه پیدا می کند .

این دیوار دفاعی از محوطه بی بی شیروان به سمت جنوب تغییر مسیر داده و پس از گذشتن از قلعه های معروف مانند قارنیاق ، قزل قلعه ، آلتین قلعه و قلعه خرابه از شمال آق قلا گذشته و  محدوده گمیشان عبر کرده و به دریای خزر می رسد . در نزدیکی دریا به سبب تغییرات آب سطح دریا ، مسیر دیواربه درستی معلوم نیست .

در حال حاضر دیوار در فواصل و مسیرهای  مختلف بین ۲ الی ۵ متر ارتفاع دارد . عرض دیوار حدود ۱۰ متر و در فواصل مختلف قلعه های در سمت جنوب دیوار ساخته شده که نزدیکترین فاصله قلعه ها ۵۰ متر و طولانی ترین آن به ۱۰ کیلو متر می رسد . قلعه ها مربع شکل یا مستطیل هستند و اندازه آنها متفاوت است. اندازه کوچک ترین آنها ۱۲۰*۱۲۰ متر و بزرگترین آنها ۲۰۰*۲۸۰ مترمی باشد .

با بررسی هیات های باستان شناسی،۳۰ قلعه شناسایی شده و به نظر می رسد که در مجموع ۴۰ قلعه بوده است. قسمت شمالی دیوار ، خندقی قرار گرفته که بیشتر در قسمت میانی دیوار مشهود است .

ابن اسفندیار در تاریخ تبرستان نام این دیوار را فیروزکند نوشت. حمدالله مستوفی در « نزهته القلوب»  آن را اثر فیروز ساسانی می داند . از زمانی که جهانگردان اروپای در قرن۱۶ و ۱۷ میلادی به ایران سفر کرده اند، نام اسکندر به آن اضافه شد.

در قرون اخیر اشمیت smit، با بررسی هوایی که در این منطقه انجام داد طول آنرا ۱۷۰ کیلو متر و زمان احداث آن را بین حمله اسکندر و اوایل اسلام دانست. رابینو نیز در کتاب مازندران و استر آباد، آن را بنای اسکندر می داند که در دوره انوشیروان تجدید گردید پروفسور آرنه Arne سوئدی تاریخ بنای آن را تا زمان ساسانیان می داند. ریچاردفرای نیز در مقاله سیستم دفاعی عهد ساسانیان،بنیاد این دیوار را به انوشیروان نسبت میدهد .

اشیایی که در حین کاوشهای دیوار دفاعی به دست آمد ، سفال شیشه و فلز بودند که سفال آن از اهمیت بیشتری برخوردار است .

سفالینه دیوار دفاعی به سه گروه ذیل تقسیم بندی شدند :

۱-سفال خاکستری دوره اشکانی

۲- سفال قرمز دوره اشکانی

۳- سفال قرمز دوره ساسانی

نتایجی که از کاوش های دیوار دفاعی گرگان گرفته اند موارد زیر است :

۱- در ساختمان دیوار دفاعی علاوه بر آجر ،خشت نیز به کار رفته است .

۲- در تمامی طول دیوار خندق ساخته نشده بلکه در بعضی قسمتهادر پشت دیوار خندق حفر شده است .

۳- کوره های آجر پزی در اغلب مسیر دیوار در قسمت جنوبی ساخته شده است .

۴- به نظر می رسد که احداث دیوار با سرعت و شاید تحت فشار حکومت انجام گرفته است .

اما نتیجه مهم درباره زمان بنیاد دیواراست که باستان شناسان به دلایل ذیل آن را به دوره اشکانی نسبت می دهند :

۱-  آجرهای به کار رفته در ساختمان دیوار بیشتر ۱۰*۴۰*۴۰ سانتی متر بوده که اغلب در بناهای اشکانی مورد استفاده بوده است .

۲-  کاربرد آجر و آجر چینی در ساختمان دیوار قابل مقایسه با بناهای شناخته شده عصر پارتی مانند کاخ آشور و قلعه ضحاک می باشد.

۳-  سفال به دست آمده از کاوش های دیوار به طور معمول متعلق به دوره اشکانی است.

۴-  طرز تدفین وقبوریافت شده در قلعه دیوار قابل مقایسه با دیگر قبور دوره اشکانی است.

۵-  تحقیقاتی که دانشمندان روسی برروی تغییرات آب دریای خزر در قسمت شرق آن انجام داده اندنشان می دهدکه دردوره ساسانی به علت بالا بودن آب دریای خزر ایجادساختمان دیوار دفاعی غیرممکن بوده ، ولی حدود سال ۲۰۰ ق . م . تا ۳۰۰ م سطح آب دریای خزر در سطح کنونی بوده و مشکلاتی برای احداث دیوار وجود داشته است .

به دلایل مذکور به نظرمی رسد که بنیاد این دیوار درزمان اشکانیان هم زمان با حکمرانی مهرداد دوم (۸۷ -۱۲۳ ق .م ) انجام گرفته باشد و در دوره ساسانی بازسازی و تعمیر گردیده است . از آنجا که هجوم قبایل وحشی مثل سکاها به شمال شرق ایران در دوره اشکانی به خصوص زمان مهرداد دوم آغاز شده بود ، برای دفاع از هجوم این قبایل دیوار دفاعی گرگان ساخته شد .

در حال حاضر ،دیواربه صورت یک رشته تپه کوتاه و ممتد در منطقه خود نمایی می کند وشاید خاک وماسه به صورت پوششی مانع تخریب و انهدام کامل دیوار شده است . به هرحال دیوار دفاعی گرگان یکی ازآثار تاریخی مهم و با ارزش بوده که باز دیدآن برای هر بیننده بسیار جالب و عبرت آموزمی باشد ، زیرا نمایانگرگوشه ای از تاریخ پر فراز و نشیب سرزمین پهناورکشور ایران و بیانگر اراده وتلاش نیاکان ما در حفظ ونگهداری سرزمین خود در مقابل دشمنان متجاوز می باشد .

از جنبه گردشگری نیز به شرط فراهم شدن امکانات لازم ، بازدید این اثر تاریخی پر جاذبه می تواند مکمل تور هایی برای جهانگردی در استان گلستان باشد.

 



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

کتاب اول
www.golestancr.ir

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران