معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم

  • معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم
  • معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم
  • معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم
  • معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم
  • معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم
  • معرفی کاروانسرای دیر گچین در قم
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

کاروانسرای دیر گچین یکی از کاروانسراهای قدیمی ایران است که در فاصله ۸۰ کیلومتری شمال شرقی شهر قم قرار دارد. این بنا به خصوص در ایام نوروز پذیرای گردشگران بسیاری است.

در کاوش‌ های صورت گرفته باستان‌ شناسان، با بررسی مصالح به کار رفته در آن پی بردند که این کاروانسرا به دوره ساسانی تعلق دارد، ولی بعد‌ها در دوران سلجوقی و صفوی تعمیرات و تغییرات اساسی در آن صورت گرفته و در دوره قاجار نیز قسمت‌ هایی به آن اضافه شده است.

اگر سابقه تاریخی دیرگچین را در کتاب‌های قدیمی جستجو کنیم، به متونی می‌ رسیم که عمر این بنا را به هزار و ۷۵۰ سال قبل و به دوران اردشیر ساسانی نسبت می‌دهند و آن را یکی از پر رونق‌ ترین کاروانسراهای عصر می‌ دانند. این کاروانسرا در متون تاریخی به نام های دژ کردشیر، دیرالجص، قصرالجعین، قصر گچ، قلعه دیر و قلعه دیر کاج خوانده شده است.

دیرگچین بر سر شاهراه ارتباطی جنوب شرق به غرب و در مسیر قم به ری قرار دارد، مسیری که در گذشته یکی از پر رفت و آمد‌ ترین و کلیدی‌ ترین مسیرهای کشور به شمار می‌ رفت. اهمیت این کاروانسرا در دوره سلجوقیان با رونق گرفتن مسیر ساوه و قم به ورامین باز هم بیشتر شد و کاروانسراهای دیگری به نام‌ های قلعه سنگی محمدآباد کاج و قلعه گلی در نزدیکی آن ساخته شدند تا این مسیر پر رونق هر چه بیشتر آباد شود.

کاروانسرای دیر گچین به مادر کاروانسراهای ایران معروف است و یکی از دلایل نام نهادن این کاروانسرا به عنوان مادر کاروانسراهای ایران، وجود کلیه مایحتاج مسافرین از جمله: مسجد، آسیاب، حیات خلوت، حمام و توالت عمومی در داخل کاروانسرا است.

وسعت محوطه کاروانسراى دیر گچین به ۱۲ هزار متر مربع مى‌ رسد که بناى کاروانسرا با وسعتى حدود ۸ هزار متر مربع در میان آن احداث شده است و داراى ۴۳ حجره، ایوان شاه نشین، حیاط خلوت و ۸ شترخانه، داراى منظر شاهى و ۲ مغازه براى نگهدارى کالا، حمام و مسجد است. بنای اصلی آن دارای پلان مربع بوده که در چهار گوشه دارای چهار طاق نما است و ورودی آن مستطیل شکل و گنبدی بر بالای آن قرار دارد. دیر گچین، کاروانسرایی‌ است با پلان منظم چهار ایوانی و مربعی و حدود صد متر در صد متر. این کاروانسرا دارای ۶ برج است که ۴ برج در گوشه‌ ها و ۲ برج نیمه مدور در طرفین ورودی قرار دارد.

در چهار گوشه این کاروانسرا، طی دوران‌ های مختلف، کاربری‏ های متعددی به وجود آمده که به عنوان مثال:

در گوشه سمت راست ورودی، مسجدی ساخته شده که با توجه به شواهد موجود، به نظر می‌رسد محراب آن متعلق به دوران سلجوقی است، ولی با توجه به اینکه دیواره ‏های کنار محراب و بدنه، از بخش های بسیار قدیمی و اولیه بنای دوره ساسانی است، به نظر می‌ رسد مسجد در قرون اولیه اسلامی در این گوشه بنا شده و در دوره سلجوقی محراب و متعلقات آن احداث شده است.

گوشه جنوب غربی کاروانسرا نیز به چند کاربری جداگانه تقسیم شده است و به نظر می‌ رسد این قسمت، قرینه جنوب شرقی بنا بوده است که به احتمال زیاد، پس از ریزش سقف، این فضا به حمام، حوض خانه، سکوی نماز تابستانه و مجموعه‌ ای از توالت‏ های عمومی تبدیل شده است. سرویس‏ های عمومی نیز به دو فضا تقسیم شده‌ اند، یکی فضای حوض خانه که حوضی آبی در وسط آن قرار گرفته، ارتفاع آن در حدود ۴۰ سانتی‌ متر است و در قسمت غربی این فضا، سکویی به ارتفاع یک متر قرار دارد که با چند پله به بام می‌ رسد. در این فضا، دو چاه فاضلاب و آب تعبیه شده که چاه آب، تامین کننده آب سرد حمام نیز بوده است. فضای دیگر که توالت ‏‌ها هستند، به تعداد ۶ چشمه بوده، به واسطه یک دیوار از حمام جدا شده است.

در قسمت شمال شرقی بنای کاروانسرا، فضای حیاط هشت ضلعی و مجموعه‌ ای از اتاقها است که به عنوان اقامت و یا پذیرایی خاص، در اختیار افراد ویژه قرار می‌ گرفته است. این فضا، در ظاهر در دور‏ه قاجاری در جای اتصال دو شترخوان شمالی و شرقی احداث شده است و حیاط روباز این قسمت، دارای حوضی در وسط با پلان هشت ضلعی و اتاق‏ های سه دری، در چهار جبهه اصلی و گوشواره‏ هایی با قوس‏ های پنج و هفت بسیار زیبا و متناسب، احداث شده است و در آخرین گوشه نیز در راستای شترخوان غربی، آسیابی وجود داشته که در حال حاضر، اثر قابل توجهی از آن وجود ندارد.

جهت دسترسی به کاروانسرای دیر گچین ۳ راه پیش رو دارید:

مسیر اول: از اتوبان تازه احداث شده قم به گرمسار استفاده کنید و قبل از رسیدن به شهرک چرم شهر ورامین کاروانسرا را در دست راست خود می بینید.

مسیر دوم : از ورامین به چرم شهر وارد شده و سپس به اتوبان گرمسار قم وارد شوید و پس از طی مسافتی کاروانسرا را دست چپ خود می بینید.

مسیر سوم: جاده آسفالته قم به روستای علی آباد را طی کنید و سپس مسیر خاکی نسبتا هموار تا کاروانسرای دیر گچین را بپیمایید.

خوشبختانه در سال های اخیر، اداره کل میراث فرهنگی استان قم، نسبت به مرمت این اثر ارزشمند، اقدامات مناسبی را صورت داده که نیاز به ادامه آن وجود دارد. همچنین عبور جاده آسفالته قم – گرمسار از نزدیکی این کاروانسرا، مژده آبادانی، احیای دوباره، دوری از مهجوریت و آغاز مجدد همهمه مسافران را می‌ دهد.

این اثر در تاریخ ۱ مهر ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۰۴۰۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

1- همشهری آنلاین

2- ویکی پدیا

3- تارنمای گردشگری مکان بین

4- تارنمای ایران بوم

5- خبرگزاری مهر

اطلاعات این مکان
آدرس
اتوبان قم به گرمسار، نرسیده به شهرک صنعتی چرم شهر ورامین
نوع
کاروانسرا تاریخی مربوط به دوره ساسانی و صفویه
تاریخ ثبت در آثار ملی ایران
1 مهر 1382
شماره ثبت در آثار ملی ایران
10408

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران

  • فروشگاه میزهای اداری و مدیریتی در ۱۳ آبان ۱۳۹۵

    عالییییی