معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم

  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
  • معرفی موزه آستان حضرت معصومه (س) در قم
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

موزه آستان مقدس حضرت معصومه (س) واقع در شهر قم دارای گنجینه ای بسیار ارزشمند است که دیدن آن را برای هر علاقه مند به تاریخی واجب می کند.

موزه آستانه مقدسه یکى از قدیمى ترین موزه‌ های کشور به شمار می‌رود که در آبان ماه سال ۱۳۱۴ شمسى در محوطه داخلى حرم مطهر و محل فعلى مسجد شهید مطهرى تأسیس شد. فعالیت این موزه تا حدود دى ماه سال ۱۳۵۳ ادامه یافت و از آن تاریخ تا سال ۱۳۶۱ به دلایل متعدد (از جمله لزوم گسترش فضاى جانبى موزه و احداث ساختمان فعلى) فعالیت موزه متوقف شد.

ساختمان کنونى موزه که در میدان آستانه واقع است. بعد از پیروزى انقلاب اسلامى در فروردین ماه سال ۱۳۶۱ احداث شد که ابتدا با مساحتى حدود ۵۰۰ متر مربع فعالیت داشت ولى در سال ۱۳۷۱ در زمان تولیت آیت‌ الله مسعودى خمینی زیرزمین موزه راه اندازى شد که مجموعاً ساخت آن به یک هزار متر مربع افزایش یافت.

فضاى فعلى موزه جوابگوى نیاز نیست و به همین دلیل در طرح جامع توسعه حرم مطهر، پیشنهاد تأسیس موزه‌ اى بزرگ در چندین طبقه و همراه با امکانات و تجهیزات لازم ارائه شده است.

مجموعه آثار موزه شامل بخش‌ هاى متنوعى از جمله بخش قرآن‌ هاى خطى از قرن دوم تا دوره معاصر، مسکوکات ادوار اسلامى و پیش از اسلام، تابلوهاى نقاشى و شمایل مینیاتورى، آثار چوبى خاتم کارى، آثار چوبى منبت کارى، ظروف سفالینه متعلق به هزاره اول و دوم قبل از میلاد مسیح و ادوار اسلامى، ظروف چینى و شیشه‌ اى و …، کاشى‌ هاى زرین فام با طرح‌ ها و نقوش و کتیبه‌ هاى زیبا مربوط به قرون ششم تا هشتم هجرى قمرى، آثار حجارى و سنگ‌ هاى تزئینى، لوازم فلزى با تزئینات قلمزنى، قالیچه‌ هاى دستباف ابریشمى دوره صفوى و قاجار و پارچه‌ هاى دستباف است.

گنجینه قرآن‌ هاى خطى موزه

این بخش به لحاظ تعداد آثار و برخوردارى از شیوه‌ هاى ممتاز هنر کتاب آرایى مانند تذهیب، تجلید، خوشنویسى اهمیت بسیار زیادى دارد. برخى از قرآن‌ هاى موزه در قرون آغازین حیات اسلام یعنى در قرن دوم و سوم همزمان با حکومت خلفاى عباسى کتابت شده و برخى نیز در سایر ادوار اسلامى، مصادف با دوره حکومت آل بویه، سلجوقیان، ایلخانیان، تیموریان، صفویان و قاجاریه کتابت شده است.

قدیمى‌ ترین قرآن موزه در سال ۱۹۸ هجرى قمرى نوشته شده و در آغاز آن نام مامون خلیفه عباسى مشهود است. بعضى از قرآن‌ ها بر روى پوست و برخى دیگر بر روى پارچه و سایر قرآن‌ ها بر روى انواع کاغذ نوشته شده است.

مصاحف موزه عمدتاً به خط کوفى، ثلث، نسخ، محقق و ریحان است که برخى از آنها از آغاز تا انتها به یک شیوه از خط خوشنویسى و برخى دیگر به شکل توامان نویسى کتابت شده است. بیشتر آیات قرآن با مرکب مشکى و برخى دیگر نیز با آب طلا و رنگ لاجورد تحریر شده است. بخشى از قرآن‌ هاى موزه داراى ترجمه فارسى است که در بعضى از آنها همزمان با کتابت متن آیات، نگارش ترجمه نیز به دنبال آن انجام پذیرفته ولى در برخى از نسخه‌ ها پس از سپرى شدن مدت زمانى طولانى ترجمه فارسى به خط نسخ یا نستعلیق بر آن افزوده شده که تنوع سبک ترجمه در دوره‌ ها و قرون مختلف که بیانگر سیر تاریخى تحول زبان و ادب پارسى است از نکات حائز اهمیت در قرآن‌ هاى مترجم است.

در این بخش آثار ارزشمندى از خطاطان ادوار اسلامى همچون احمد نیریزى، فیض‌ الله لاهورى، شمس الدین عبدالله دوست، محمد بن سلیمان الهروى و على نقى بن محمد کبیر ربانى موجود است.

بیشتر صفحات قرآن ها با بهره‌ گیرى از هنر زیبا و ظریف و پرکار تذهیب مزّین شده و با استفاده از نقوش زیباى گل و بوته اسلیمى، ترنج، سر ترنج، لچک ترنج، شمسه و شرفه، جدول کشى و کمند زرین، زنجیره و به کمک انواع رنگ‌ ها مانند لاجورد، شنجرف و طلا به شیوه‌ اى بسیار زیبا و دل انگیز آراسته شده است.

قرآن‌های موزه عمدتاً داراى انواع جلدهاى زیبا شامل جلد چرمى ساده، چرمى سوخت ضربى، سوخت معرق، جلد طلا کوب، جلد روغنى (لاکى) با تزئینات گل و مرغ و گل و بوته و همچنین برخى قرآن‌ها داراى جلد طلاپوش با سرطبل است.

مسکوکات

مجموعه مسکوکات موزه آستانه مقدسه قم از دیگر بخش‌ هاى مهم آثار موزه را تشکیل مى‌دهد که از لحاظ جنس، طرح و نقش و دوره تاریخى حائز اهمیت است.

مسکوکات موزه از نظر جنس به سه دسته طلا، نقره و مس و از نقطه نظر تاریخى به سه دوره تاریخى اشکانی و ساسانی، عرب ساسانی و ادوار اسلامی است که در دوره نخست برخى از سکه‌ هاى نقره موجود در دوره حاکمیت سلسله اشکانى و ساسانى ضرب شده اند که روى این سکه‌ ها تصویر نقش برجسته و نیمرخ فرمانروا با نگاه به سمت چپ و بر پشت سکه نیز نقش آتشدان زرتشتى با شعله‌ هایى که از میان آن متصاعد مى‌شود و غالباً نیز با دو نگهبان ایستاده بر دو جانب آن مشهود است.

در سکه‌ هاى موسوم به عرب ساسانى که در سال‌ هاى ۳۰ تا ۸۰ هجرى قمرى رواج داشته در نگاه نخست شبیه سکه‌ اى متعلق به اواخر دوره ساسانى با چهره پادشاه و آتشدان است اما ویژگى شاخص در این سلسله مسکوکات دعا یا عبارت دینى عربى است که در حاشیه روى سکه ضرب خورده و بیشتر از همه عبارت الحاقى «بسم الله» و «لله الحمد» است که این امر توسط حکام مسلمان در آغاز حاکمیت اسلام صورت مى‌گرفت و مجدداً سکه را نشر مى‌کردند.

در بخش سکه‌ هاى ادوار اسلامى، سکه‌ هاى متعدد از جنس طلا و نقره متعلق به زمان حکومت خلفاى اموى و عباسى وجود دارد که نام حاکم و سال ضرب و محل ضرب به خط کوفى روى سکه مشهود است. سکه‌ هاى اموى عمدتاً در شهرهاى دمشق و واسط، ضرب شده و سکه‌ هاى دوره عباسى نیز در شهرهاى عباسیه، کوفه، بغداد، رى، نهاوند، اصفهان، ضرب شده است.

بخش دیگر سکه‌ هاى ادوار اسلامى متعلق به دوران حکومت سلجوقیان، ایلخانان و امرای مظفرى، آل جلایر، تیمورى، صفویه و قاجارى است.

این بخش از سکه‌ ها نیز عمدتاً در ضرابخانه‌ هاى جرجان، نیشابور، بغداد، دامغان، رشت، فومن، تبریز، سمرقند، سارى، هرات، اصفهان، و … ضرب شده‌ اند.

تعداد قابل توجهى از سکه‌ هاى موجود که از جنس نقره است در ضرابخانه دارالایمان قم ضرب شده‌ اند.

نقاشی

در موزه آستانه مقدسه قم مجموعه متنوعى از تابلوهاى نقاشى مینیاتور و رنگ و روغن مربوط به دوره قاجار و صفویه نگهدارى مى‌شود که هر یک از جهاتى حائز اهمیت هستند.

تابلوهاى موجود شامل سه بخش می‌شود. بخش اعظم تابلوهاى نقاشى موزه، شامل تابلوهاى شمایل ائمه معصومین (ع) بوده که عمدتا مربوط به دوره قاجار است و این بخش نیز خود شامل دو قسم است که قسم اول تابلوهاى مینیاتورى و قسم دوم تابلوهاى رنگ و روغن در ابعاد بزرگ و مختلف و متنوع است.

بخش دوم شامل تابلوهاى رنگ و روغن است که پشت شیشه کار شده و شامل تصاویرى از سلاطین دوره صفوى، قاجار و زندیه است.

بخش سوم نیز تابلوهاى رنگ و روغن تصاویر سلاطین قاجار است که بر روى بوم و در ابعاد تقریبى ۲×۱٫۵ متر کار شده است.

نقاشى روى قاب آینه، نقاشى روى رحل قرآن، نقاشى روى قلمدان، نقاشی‌ هاى مینایى روى ظروف فلزى، ادوات رزمى، ادوات تزئینى مانند مدال‌ هاى مرصع و همچنین نقاشى گل و بوته مینایى روى در طلاپوش از دیگر نمونه‌ های آثار نقاشی موزه آستانه به شمار می‌رود.

منبت کارى

نمونه‌ هاى متعددى از آثار منبت کارى ادوار اسلامى در موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) نگهدارى می‌شود که برخى از آنها شامل درب هاى چوبى منبت کارى مربوط به دوره صفوى است که در حواشى آن آیاتى از قرآن مجید به چشم مى‌خورد.

همچنین رحل منبت کارى دوره صفوى داراى نقوش گیاهى و حیوانى، رحل منبت کارى دوره صفوى داراى نقوش انسانى و رحل منبت کارى و مشبک کارى دوره صفوى که توسط اعتماد الدوله وزیر شاه صفى وقف شده از دیگر نمونه‌ های منبت کاری است.

خاتم کارى

نمونه‌ هایى از آثار نفیس خاتم کارى در موزه آستانه مقدسه قم نگهدارى مى‌شود که برخى از آنها شامل درب خاتم کارى بسیار نفیس مربوط به دوره قاجارى که در زمان ناصر الدین شاه قاجار و در دوران صدرات میرزا تقى خان امیر کبیر براى مقبره محمد شاه قاجار ساخته شده و درب خاتم کارى دوره قاجارى داراى کتیبه هایى حاوى اشعار معروف محتشم کاشانى در توصیف واقعه کربلا به خط نستعلیق که از جنس استخوان طراحى و اجرا شده، است.

رحل‌ هاى قرآن در ابعاد مختلف و با طرح‌ها و نقوش بسیار زیبا، صندوق بزرگ خاتم کارى مربوط به مقبره شاه صفى صفوى و قاب آینه‌ هاى خاتم کارى در اندازه‌ هاى مختلف از دیگر نمونه‌ های نفیس خاتم کاری است.

سفالگرى

ظروف سفالینه موزه قم از نظر قدمت به دو بخش کلى شامل سفالینه‌ هاى مربوط به هزاره اول و دوم پیش از میلاد مسیح و سفالینه‌ هاى ادوار مختلف اسلامى تقسیم می‌شوند.

سفالینه‌ هاى دوره پیش از میلاد بیشتر فاقد لعاب بوده و برخى از آنها داراى نقوش ساده گیاهى است. اما سفالینه‌ هاى دوران اسلامى عمدتاً داراى لعاب زرین فام، فیروزه‌ اى و لاجورد مى‌ باشند و تعدادى از آنها نیز داراى کتیبه هستند. همچنین در تزئینات این ظروف از تکنیک نقش کنده و نقش افزوده و نقش قالبى استفاده شده است و  بیشتر آن ها داراى نقوش گیاهى، اسلیمى، خطوط پراکنده هستند.

از نظر شکل ظاهرى سفالینه‌ هاى موزه به شکل بشقاب، کاسه، کوزه، آبخورى، پیه سوز، گلدان و … بوده و مربوط به مناطق باستانى سیلک کاشان، رى، جرجان، نیشابور، خوروین قزوین هستند.

شیشه‌ گرى

مجموعه متنوعى از ظروف شیشه‌ اى ادوار مختلف اسلامى در موزه قم نگهدارى مى‌شود که به معرفى برخى از آنها مى‌پردازیم.

پیاله شیشه‌ اى به رنگ لاجوردى، ساخت رى و جرجان به قطر تقریبى ۱۰ سانتى متر و ار