گنبد سلطانیه ابهر

  • گنبد سلطانیه ابهر
  • گنبد سلطانیه ابهر
  • گنبد سلطانیه ابهر
  • گنبد سلطانیه ابهر
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

گنبد سلطانیه ابهر مقبره الجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ میلادی در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامی از شیوه معماری آذری به شمار می‌ رود. گنبد سلطانیه در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیده‌ است.

گنبد دارای ارتفاع ۴۸٫۵ و قطر دهانه ۲۵٫۵ می‌ باشد که در سال ۷۰۳ هجری قمری به دستور الجایتو (سلطان محمد خدابنده) جهت انتقال جسد علی ابن ابیطالب امام اول شیعیان از نجف به سلطانیه ساخته شد. این بنا در مدت ۱۰ سال توسط ۳۰۰۰ نفر کارگر ساخته شد.

تزیینات و نحوهٔ ساخت این مقبره در واقع نقطهٔ عطفی در معماری آن دوران بوده به این شکل که سبکی جدید را در معماری به‌ وجود آورده که از معماری سلجوقی منفک شده‌ است.

این بنا شامل ۸ ایوان و ۸ مناره است که گفته می‌ شود از ۸ در بهشت (ابواب البر یا درهای نیکی) الگو گرفته است. شامل دو دوره تزئینات می‌ باشد دور اول تزئینات آجر و کاشی بوده است که به واسطه آجر و کاشی آیاتی از قرآن کریم کتاب آسمانی مسلمانان و ذکر نام خداوند و اسامی پیامبر اسلام و امام اول شیعیان و نام پادشاه نوشته شده است اما بعد از مدتی به دلیلی نامعلوم پادشاه (سلطان محمد خدابنده) دستور پوشانیدن تزئینات کاشی با اندود گچ را می‌ دهد که مانند تزئینات کاشی به واسطه نقاشی روی گچ آیاتی از قرآن کریم کتاب آسمانی مسلمانان و ذکر نام خداوند و اسامی پیامبر اسلام و امام اول شیعیان و نام پادشاه نوشته شده است. دوره دوم گچ و نقاشی روی گچ است که روی دوره ی اول را پوشانده است.

کلیه دیوارهای گنبد سلطانیه کتیبه است. دور تا دور طبقه ی هم کف سوره فتح نوشته شده است. در شرقی، در اصلی ورودی به آرامگاه است که در بالای آن آیت الکرسی نوشته شده است. داخل ایوان طبقه اول سوره اخلاص (توحید) نوشته شده است. شش بار سبحان الله، پنج بار نام محمد (ص)، پنج بار نام علی (ع)، محمد رسول الله، سلطان ظل الله، کتیبه علی، کتیبه محمد و … به چشم می خورد. سوره های الانبیاء، المومنون و الملک سوره هایی هستند که روی بدنه ها نوشته شده اند. کلیه دیوارهای طبقه ی اول و دوم با کتیبه هایی با نام محمد و علی و یک لوگویی به نام اتحاد پوشیده شده است.

گنبد سلطانیه شامل سه بخش اصلی ورودی، تربت‌ خانه و سردابه‌ است.

تربت خانه در ضلع جنوبی واقع شده است. به این دلیل به آن تربت خانه گفته می شود که روی دیوارهای محراب روبروی در با دو خط ثلث و کوفی با استفاده از تربت امام حسین (ع) سوره الملک نوشته شده است. طول تربت خانه حدود ۱۷ متر، عرض آن حدود ۸ متر و ارتفاع آن ۱۶ متر است.

سرداب از دیگر فضاهای جانبی گنبد است. سرداب در ضلع جنوبی و در زیر تربت خانه ساخته شده است. برخی معتقدند که سرداب پیش از ساخت گنبد ساخته شده است. سلاطین ایلخانی به پیروی از اعتقادات و آیین ایل و تبار خویش، اجساد مردگان را در گورهای سردابه ای در زیر زمین قرار می دادند و به تناسب با جایگاه اجتماعی فرد، اسباب و زیور آلات در کنار جسد دفن می کردند. هرچند طی کاووش های به عمل آمده هیچگونه شواهدی دال بر وجود قبر در سردابه به دست نیامده است اما بنابر اظهار مورخین و برخی از محققین، سلطان محمد خدابنده در همین سرداب دفن شده است.

پادشاه الجایتو پس از نومید شدن از انتقال جسد علی، از خاک نجف و کربلا به سلطانیه انتقال داد و در ساخت قسمتی از گنبد استفاده کرد که به تربتخانه مشهور است. پادشاه وصیت کرده بود که در سردابه دفن شود. الجایتو ۲ سال بعد از اتمام ساخت گنبد در سن ۳۴ سالگی بر اثر بیماری درگذشت

سردابه محل دفن پادشاه است اما عده‌ای از مورخان اینگونه نوشته‌ اند که پادشاه در محلی غیر از سردابه دفن شده است.

دورتادور گنبد مکان هایی ساخته بودند که به آنها مناطق عام المنفعه یا ابواب البر می گفتند و اکنون چیزی از آنها باقی نمانده است. گنبد، ساختمان های اطراف و ارگ سلطنتی دارای حصاری بوده که ۱۶ برج و بارو داشته است. گفته می شود که این حصار به همراه بخشی از کتیبه ها به دستور میرانشاه تخریب شده است.

از نکات قابل ذکر در بازدید از گنبد سلطانیه یکی این است که مرمت کاشی کاری گنبد پس از سال ها بالاخره در آبان ماه ۱۳۸۷ پایان پذیرفته است. نکته دیگر این که در زیر گنبد مجموعه داربست به هم تنیده ای مشاهده می شود که بیش از ۳۵ سال پیش توسط باستان شناسان ایتالیایی ساخته شده و اکنون پس از سال ها، بی آنکه هیچ کاری در مرمت بخش های فوقانی سقف گنبد انجام شود، این داربست چشم را می آزارد.

این بنا دارای هشت مؤذنه بوده که تمام آنها خراب شده است، این مؤذنه ها برای پخش صدای اذان و خبر به طور یکنواخت در تمام شهر با چند نفر مؤذن تعبیه گردیده زیرا در صورت بودن یک منار به علت وجود گنبد صدا به تمام شهر نمی رسید.

مقید بودن مسلمانان به تشخیص دقیق زمان برای انجام مراسم مذهبی را می توان سبب ایجاد ساعت آفتابی در اسکلت این بنا دانست، به این طریق اگر نور از سوراخ گنبد اصلی بتابد زمان اذان ظهر است، نوری که از پنجره های بزرگ می تابد مبین ساعت و نور پنجره های کوچک حدود دقیقه را مشخص می ساخت،. به احتمالی طرح هشت ضلعی بنا نیز به خاطر ایجاد چنین ساعتی بوده است. بدون شک کشف و پیاده سازی علمی این مطلب بسیار قابل اهمیت است که متاسفانه تا کنون توجهی به آن نشده است. در شب هم به یاری بعضی از ستاره ها که از این پنجره ها دیده می شدند زمان را مشخص می کردند.

گفته می‌ شود در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداری شده‌ است. بنای این گنبد که بعد از گنبد های سانتاماریا دلفیوره و ایاصوفیه سومین گنبد بزرگ دنیاست.

گنبد سلطانیه در ۳۶ کیومتری شرق زنجان و در مسیر جاده قدیم قزوین، تاکستان – زنجان واقع شده است. اگر از تهران و از طریق اتوبان قزوین – زنجان به مقصد سلطانیه در حرکت هستید، لازم است قبل از رسیدن به محاذات سلطانیه از اتوبان خود را به جاده قدیم قزوین – زنجان برسانید. آسفالت این مسیر مطلوب است.

اگر از استان های کرمانشاه یا همدان قصد بازدید گنبد سلطانیه را کردید، می توانید مسیر همدان، کبودر آهنگ، شیرین سو، قیدار و سلطانیه را انتخاب فرمایید. این مسیر کاملاً آسفالت، یک بانده و دو طرفه است.

گنبد سلطانیه در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ به شماره ۱۶۶ در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. همچنین این بنای تاریخی در سال ۲۰۰۵ میلادی به شماره ۱۱۸۸ در فهرست آثار جهانی به ثبت رسیده است.



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

1- درگاه اینترنتی میراث فرهنگی و گردشگری استان زنجان

2- ویکی پدیا

3- درگاه اینترنتی کویرها و بیابان های ایران

اطلاعات این مکان
آدرس
جاده قدیم ابهر - زنجان، شهر سلطانیه، خیابان انقلاب
نوع
گنبد تاریخی دوره ایلخانی
تاریخ ثبت در آثار ملی ایران
15 دی 1310
شماره ثبت در آثار ملی ایران
166
تاریخ ثبت در آثار جهانی
2005 میلادی
شماره ثبت در آثار جهانی
1188

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران