شهرستان گنبد کاووس
  • گنبد قابوس
  • گنبد قابوس
  • گنبد قابوس
  • گنبد قابوس
  • گنبد قابوس
ارسال تصاویر و توضیحات مناطق دیدنی و بکر شما و شرکت در مسابقه

گنبد قابوس که در شمال شهر گنبد واقع در استان گلستان قرار دارد با عنوان بلند ترین برج آجری جهان از بی نظیرترین آثار ارزشمند معماری دوره اسلامی است.

گنبد قابوس

گنبد قابوس. این اثر یکی از بی نظیر ترین یادمان های برجسته معماری ایران در دوره اسلامی برج قابوس بن وشمگیر آل زیار است در ۳ کیلومتری بازمانده شهر قدیم جرجان مرکز حکومت آل زیار قرار دارد، از نظر هنر معماری و تاریخی، یادگاری بس ارزنده از دوران آبادی و شوکت سرزمین جرجان و دودمان آل زیار است. این بنای باشکوه در میان پارکی بزرگ و زیبا نظر هر بیننده را به خود جلب می کند.

ابوس بن وشمگیر، مشهورترین پادشاه آل زیار به گفته یاقوت حموی (( هم جنگجویی بی همتا و هم ادیبی فاضل بود.)) شمس المعالی، خود مردی فاضل، هنر پرور، خطاط و نویسنده ای زبردست و متفکر بوده است و به زبان فارسی و عربی مطلب نگاشته و دربار وی محل تجمع علما و دانشمندان بوده به طوری که ابوریحان بیرونی کتاب معروف خود آثار الباقیه را به سال ۳۹۰ ه.ق به نام او تالیف کرده است. در عین حال متون تاریخی، نیز او را مردی تندخو، بی رحم و سیاستمدار افراطی معرفی کرده اند.

برج عظیم شهر گنبد قابوس به سال ۳۹۷ ه.ق در زمان حیات شمس المعالی بنا شده؛ و نام شهرستان گنبد کاووس در سال ۱۳۱۶ هجری برگرفته از نام این حکمران است.

افسانه ای است که می گوید ((پیکر بی جان ابوالمعالی در تابوتی بلورین جای داشت و از درون برج آویخته بود و هر بامداد فروغ خورشید از روزنه گنبد بدان می تابیده است.)) این افسانه همان جوهر فرار و اندیشه بنیادین این معماریست.

اثر مذکور به سال ۳۹۷ هجری جهت آرامگاه شمس المعالی بر روی تپه ای به بلندی ۱۵ متر ساخته شده است. ارتفاع برج ۵۵ متر است که با احتساب بلندی تپه، در مجموع ۷۰ متر از سطح زمین بلندی دارد.

این بنا به صورت برج بلندی با نقشه ستاره ای شکل و گنبد مخروطی به ارتفاع ۱۸ متر است که بر روی بدنه ۱۰ ترک دارد. راس ترک ۶۰/۱ متر و قاعده آن ۴/۱ متر از هم فاصله دارد. محیط اصلی گنبد ۳۰ متر و ۱۴۴ میلی متر است. در بدنه شرقی روزنه ای تعبیه شده که ارتفاع آن ۹۰/۱ متر است و همان روزنه ای است که می گویند پیکر بیجان قابوس به جهت وداع در تابوتی بلورین آویزان شده بود.

در ضلع جنوبی یک در ورودی قرار دارد و در درون طاق هلالی و سر در آن دو رشته مقرنس کاری زیبا به چشم می خورد. این مقرنس ها در عین سادگی در شمار نخستین مقرنس کاریهایی است که در بناهای ایرانی بعد از اسلام دیده می شود.

بر روی بدنه آجری به بلندی ۳ متر از پایین و فاصله حدود ۲ متر از زیر قاعده مخروط، ۲ ردیف کتیبه آجری به خط کوفی ساده در میان قابهای آجری که از نظر متن و کلمات عینا مانند یکدیگرند نصب شده است. کتیبه مزبور با آجر ساده قرمز و در ضمن سادگی بسیار زیبا، برجسته و خوانا است.

متن کتیبه چنین است:

بسم الله الرحمن الرحیم

هذا القصرالعالی “لامیر شمس المعالی ” الامیر بن الامیر قابوس بن وشمگیر ” امر به بنائه فی حیاته ” سنه سبع و تسعین ” و ثلثمائیه قمریه و سنه خمس و سبعین و ثلثمائه شمسیه.

ترجمه:

این کاخ شمس المعالی است  امیر شمس المعالی الامیر، فرزند امیر قابوس ابن وشمگیر به ساختن آن در زمان حیات خود دستور داد. به سال ۲۷۵ هجری قمری  سال ۳۷۵ شمسی

از این کتیبه معلوم می شود که بنای کنونی که به نام آرامگاه ابوالمعالی قابوس بن وشمگیر آل زیار، شهرت دارد، در اصل شامل ساختمان کاخ بلندی بوده که سپس به مکان آرامگاه پادشاه مشهور آل زیار اختصاص یافته است.

برج گنبد از آجرهای مخصوص که اصطلاحا آجرهای ریشه دار نامیده می شود و ملاط ساروج ساخته شده است

بهترین اثر معماری جهان

این برج در یک نظر سنجی بین المللی از سوی تعدادی از مشهورترین معماران جهان به عنوان بهترین اثر معماری بشر انتخاب شده است .

دلایل این انتخاب جالب است:

این برجکه بیش از۵۰متر ارتفاع دارد،بیش ازهزار سال پیش ساخته شده و در این مدت۲بار زلزله های شدیدتر از۶ریشتر را از سرگذرانده،اماهمچنان سالم، استوار و پابرجا ایستاده است. برج گنبد فقط از آجر ساخته شده و درآن هیچ خبری از بتون آرمه و اسکلت فلزی و فولاد و…. نیست. در حالیکه نه فرسوده شده و نه زلزله توانسته حتی یک ترک به آن بیندازد. محاسبات مهندس سازنده برج آنقدر دقیق بوده است که برج حتی در شدیدترین زلزله هم پس ازلرزه ها و تکانهای معمول دوباره دقیقاً سر جای خود بر میگردد. همچنین دقت در برآورد مقاومت مصالح آن نیز حتی افزونتر از محاسباتی است که هم اکنون پیچیده ترین دستگاههای محاسبه انجام می دهند.

در رابطه با کاربرد و انگیزه ایجاد این بنا، با اینکه تاریخ نویسان و محققان میراث فرهنگی غالباً این ساختمان را آرامگاه امیرقابوس میدانند، بعضی از تاریخ نگاران نجوم ایران از روی قرائنی پنداشته اند که این بنابه عنوان رصدخانه ساخته شده است. زیرا در کاوشهای این بنااز باقیمانده جسد اثری یافت نشده است.

در کتاب«ذخیره خوارزم شاهی»نوشته سیداسماعیل جرجانی درباره منجمی بنام کوشیار گیلانی سخن رفته که در خدمت امیر قابوس بوده است.درکتاب«فرهنگ ادبیات فارسی دری» راجع به کوشیار گیلانی نوشته شده است که رصدخانه ای بنا کرده که بنام وی مشهور بوده است، که البته مکان آن مشخص نگردیده است. بدین ترتیب برخی این احتمال را مطرح کرده اند که برج قابوس همان رصدخانه ای است که بدستور قابوس و بر اساس نقشه و طرح کوشیارگیلانی ساخته شده است.

به عقیده برخی از پژوهشگران نیز، بنای مزبور چه رصدخانه باشد و یا برای مقبره ساخته شده باشد، با توجه به سبک معماری آن که مانندآن در ایران وجود ندارد و همچنان پره های مثلثی آجری که در بدنه آن بکاررفته است، القاکننده مفهوم و معنای اساطیری و رمزی است و نمونه ای است ازیک الگوی کلی در معماری که آنرا«ستون کیهان» مینامند و رمزی ازمحور عالم است.به نوشته«میرچا الیاده»،رمزمحور کیهان که زمین را به آسمان می پیوندد،تقریباً درهمه مکانهای قدسی به صورمختلف یافت میشود:برجهای هرمی شکل ناقوسدار،ستونهای کلیساها، مناره های مساجد، و معابد وابنیه دینی برج مانند و چند طبقه به شکل هرم که حول محوری مرکزی بنا شده وطبقات مختلفشان به سوی آسمان قد میکشند.

پروفسور آرتور پوپ در مورد این بنا چنین نوشته‌است:

در زیر سمت شرق کوه‌های البرز و در برابر صحراهای پهناور آسیا یکی ازبزرگ‌ترین شاهکارهای معماری ایران با تمام شکوه و عظمت خود قد برافراشته‌است. این بنا گنبد قابوس بقعه آرامگاه قابوس بن وشمگیر می‌باشد وبرج آرامگاه از هرگونه آرایش مبراست. جنگنده‌ای با نیروی ایمان در نبردرودرروی، پادشاهی شاعر در نبرد با ابدیت، آیا آرامگاهی چنین عظیم و مقتدروجود دارد.

 



عبارت های مرتبط:


زیباترین مناطق مشابه:


منبع

کتاب راهنمای مصور ایرانگردی
کتاب سوم
سایت هنر اسلامی
سایت بولتن

محبوب ترین مطالب

نظرات کاربران